Persoonlijkheidsstoornissen

Een persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door vaste patronen van denken en gedrag waardoor voortdurend problemen in het leven veroorzaakt worden. Borderline is zo'n stoornis.

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis passen moeilijk in de samenleving door deze diepgewortelde patronen en inflexibiliteit. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis is zich vaak niet bewust van het feit dat diens persoonlijkheid afwijkt, maar merkt wel dat er problemen in het dagelijks leven zijn. Persoonlijkheidsstoornissen ontwikkelen zich vaak in de adolescentie en jonge volwassenheid maar worden pas vaak later in het leven herkend.
De DSM-IV vermeldt tien persoonlijkheidsstoornissen, die in 3 clusters zijn onderverdeeld:

Cluster A kenmerkt zich door vreemd en excentriek gedrag. Drie subtypes zijn paranoïde, schizoïde en schizotypische persoonlijkheidsstoornis. Mensen met een paranoïde persoonlijkheidsstoornis zijn wantrouwig, jaloers en verwaand. Mensen die deze vorm hebben, hebben vaak weinig contact met anderen en leven vaak geïsoleerd.
Personen die een schizoïde persoonlijkheidsstoornis hebben zijn onverschillig naar anderen en emotioneel kil. Ze prefereren dingen alleen te doen en zijn niet graag in gezelschap. Ook zijn ze vaak fantasieloos.
Het schizotypische subtype kenmerkt zich door excentriek en argwanend gedrag, met vaak een geloof in magie en telepathie. Deze mensen kunnen er onverzorgd uitzien, vaag en abstract spreken en in zichzelf praten.

Cluster B is onder te verdelen in 4 typen: antisociaal, borderline, theatraal en narcistisch.
Een antipersoonlijke persoonlijkheid wordt gekenmerkt door destructief, impulsief gedrag dat vaak gevoelens en rechten van anderen negeert. Mensen met deze stoornis hebben vaak een matige frustratietolerantie en weinig of geen schuldgevoel. Ze kunnen problemen met relaties ervaren en komen vaak in aanraking met de politie.
Mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis ervaren veel problemen waaronder die met de identiteit en de onmogelijkheid stabiele relaties te vormen. Ze hebben een chronisch gevoel van leegte, wisselende stemmingen, vertonen promiscue en impulsief gedrag wat zich kan uiten in middelenmisbruik of te gemakkelijk geld uitgeven.
Een theatrale persoonlijkheid typeert zich door het hebben van overdreven, maar oppervlakkige emoties. Personen die deze stoornis hebben houden weinig rekening met anderen, zijn egocentrisch, hebben veel geldingsdrang en vragen voortdurend bevestiging.
Personen met een narcistische persoonlijkheid hebben het idee dat ze uniek zijn en boven anderen staan. Ze zijn voortdurend op zoek naar aandacht en bewondering en interesseren zich niet in de problemen van anderen. Ze komen vaak arrogant en kwetsend over en kunnen slecht tegen kritiek en mislukkingen.
 
Cluster C wordt onderverdeeld in ontwijkend, obsessiecompulsief en afhankelijk.
Mensen met een ontwijkende persoonlijkheid zijn overgevoelig voor afwijzing, schuchter en voorzichtig met nieuwe verantwoordelijkheden en ervaringen. Ze hebben moeite zich op hun gemak te voelen in sociale situaties.
Een obsessief-compulsieve persoonlijkheid wordt gekenmerkt door een continu streven naar perfectie en houdt weinig rekening met de gevoelens van anderen. Andere kenmerken zijn bekrompenheid, inflexibiliteit en snel oordelen.
Mensen met een afhankelijke persoonlijkheid zijn toegeeflijk, onderdanig en hebben weinig wilskracht. Ze hebben geen zelfvertrouwen, lijken hulpeloos en twijfelachtig en laten beslissingen vaak aan anderen over.

Mensen met persoonlijkheidsproblemen hebben vaak kenmerken van meerdere persoonlijkheidsstoornissen. Iemand kan bv een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben en een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis. Of iemand kan bv een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben met ontwijkende trekken. En daarnaast kan iemand ook van verschillende persoonlijkheidsstoornissen trekken hebben maar niet voldoen aan de gehele diagnose. Dit wordt de persoonlijkheidsstoornis NAO (niet anders omschreven) genoemd. 

Oorzaken
Er is over de precieze oorzaken van persoonlijkheidsstoornissen nog weinig bekend. Het is waarschijnlijk een combinatie van biologische, psychologische en sociale factoren. Mensen met een persoonlijkheidsstoornis ervaren vaak in hun jonge jaren al veel problemen in het leven. Biologische factoren die een rol spelen zijn erfelijke aanleg voor psychiatrische stoornissen en het temperament wat iemand bij de geboorte meekrijgt. De ene persoon is eerder geneigd angstig te worden, de ander somber. Psychologische factoren zijn een grote emotionaliteit en instabiliteit. Sociale factoren die mee kunnen spelen zijn gezinsomstandigheden, trauma’s opgelopen in de jeugd (verwaarlozing, misbruik), de levensstandaard en sociaal-culturele omstandigheden.

Behandeling
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis weten vaak wel dat er iets niet klopt maar zoeken meestal pas hulp als ze echt vast lopen in het leven. Deze personen komen dan meestal met specifieke klachten of problemen bij de arts zoals een depressie, angsten of slaapproblemen. Er wordt dan gekeken naar de klachten en daar wordt de behandeling op ingesteld. Wanneer blijkt dat deze klachtgerichte behandeling belemmerd wordt omdat de persoonlijkheidsstoornis zeer ernstig is, kan ook de behandeling van de persoonlijkheidsstoornis zelf nodig zijn. Deze behandeling kan plaatsvinden in een individuele of groepssetting. Vormen van behandeling zijn psychotherapie, schemagerichte therapie en diverse trainingen met als doel het accepteren en leren omgaan met de stoornis. Medicatie kan behulpzaam zijn bij de behandeling van borderline persoonlijkheidsstoornis. Behandeling van een persoonlijkheidsstoornis is met name gericht op het uiten en controleren van emoties, het verminderen van angst en schuldgevoelens, het vergroten van zelfstandigheid en het vermogen om kritisch naar zichzelf te kijken. De meeste mensen met een persoonlijkheidsstoornis zullen door behandeling niet wezenlijk veranderen, wel kunnen ze door een goede begeleiding en benadering beter leren omgaan met de problemen in hun leven.


Terug naar het overzicht

home